„W Lesie Wiedeńskim wciąż szumią drzewa” – Elisabeth Åsbrink

515c68a1e2529_630Są książki, które zmieniają sposób patrzenia na świat. Zwłaszcza wtedy, gdy bohaterami są tacy ludzie jak Ingvar Kamprad – twórca firmy IKEA, w czasie wojny zwolennik ruchu nazistowskiego. Ta książka opowiada o niezwykłej przyjaźni nazisty i Żyda, wrogów i przyjaciół.

Elisabeth Åsbrink jest szwedzką pisarką i dziennikarką. Mieszka w Sztokholmie, pracuje w szwedzkiej telewizji i radiu, gdzie realizuje swoje pasje i tworzy jedne z najlepszych na tamtejszym rynku programów. W roku 2009 nominowano ją do szwedzkiej nagrody literackiej przyznawanej corocznie od 1989 przez Szwedzkie Stowarzyszenie Wydawców (Svenska Förläggareföreningen) dla najlepszych książek wydanych w tym kraju w języku szwedzkim. W roku 2011 otrzymała ją zasłużenie za trzecią z kolei swoją książkę: W „Lesie Wiedeńskim wciąż szumią drzewa”. To fascynująca i osobliwa opowieść.

Kiedy sięga się po lekturę tak wyjątkowego dzieła nie sposób oprzeć się wrażeniu, że w czasie tak trudnym jak wojna nikt nie był w stanie ustrzec się błędów i nikt nie wyszedł nieskalany brunatnym szlamem niemieckiego nazizmu. Nawet tak tolerancyjny za jaki wtedy uważana była Szwecja nie był wolny od nacjonalistycznych uprzedzeń. Na tym tle skandalem wydaje się dzisiaj opowieść o zafascynowaniu poglądami szwedzkich nazistów, a wśród nich nastoletniego wtedy Ingvara Kamprada, dzisiejszego właściciela kompanii meblarskiej, znanej na całym świecie pod marką IKEA.

Ta opowieść nie mówi jednak bezpośrednio o nim. Mówi o sercach, które wtedy gorąco biły i tych, które bić przestały. Na kartach książki poznajemy młodego Żyda Ottona Ullmana, któremu udaje się niemal w cudowny sposób wyjechać po anszlusie z Austrii, z Wiednia i przyjechać do Szwecji. Rodzice z wielkim trudem załatwili ten wyjazd z początku licząc na rok, może dwa rozstania. Jednak nie spotkali się już nigdy więcej. O ich dalszych losach dowiadujemy się z obszernie publikowanych w książce listów.

Niniejsza książka przedstawia historię zamordowanych brutalnie ludzi, mówi o czasach trudnych dla Żydów i ludzi wyznania mojżeszowego. Doskonała narracja sprawia, że ten reportaż czyta się wyśmienicie i kiedy nadchodzi koniec czytelnik samodzielnie rozpoczyna poszukiwania odpowiedzi na narzucające się pytania o moralność, odpowiedzialność i winę. Bo czy można dzisiaj wybaczyć Kampradovi, że nawet po wojnie wspierał finansowo nacjonalistów, jego ojciec natomiast zawsze uważał Żydów za najgorsze zło, a wpojone przez babkę przekonania kazały wyrażać uwielbienie dla Hitlera i jego ideologii na długo po zakończeniu wojny?

Jak w tej sytuacji odnieść się do tego, że dla twórcy sieci IKEA najlepszym przyjacielem był wtedy właśnie Żyd – Otto Ullman, a Kamprad nie widział żadnego związku pomiędzy głoszoną przez siebie ideologią a przyjaźnią z żydowskim emigrantem? W Szwecji, gdy po wielu już latach przeszłość Kamprada ujrzała światło dziennie – porównywano ją do zwłok topielca, które właśnie wypłynęły na powierzchnię. Dla wielu okazało się to zbyt osobistym przeżyciem. Kamprad wystąpił wtedy z publicznym przeprosinami, z prośbą o wybaczenie. Do wielu wysłał listy. Do niektórych dzwonił osobiście. Również do Ottona. Czy ten mu wybaczył?

Należy koniecznie przeczytać tę książkę, aby dowiedzieć się czy wtedy, gdy wieczorem w 1998 roku Kamprad zadzwonił do Ullmana ze słowem „przepraszam” uzyskał przebaczenie w imię starej, dobrej przyjaźni. Należy przeczytać tę historię, chociażby po to, aby samemu zastanowić się nad tym, czy ja w imię przyjaźni wybaczyłbym? Oby nigdy, nikt z nas nie musiał się nad takim pytaniem zastanawiać.

__________________________________________________________

Elisabeth Åsbrink: W Lesie Wiedeńskim wciąż szumią drzewa (Irena Kowadło-Przedmojska)

Wydawnictwo: Wydawnictwo Czarne

Stron: 363

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s